Starość = nie radość?
Czy osoby starsze są skazane na przysłowiową “nie radość”? W codziennym życiu łatwo zauważyć różnice w poczuciu humoru u naszych rodziców czy dziadków. Czy istnieje związek pomiędzy starzeniem się a postrzeganiem żartów? Nad tym zagadnieniem pochylili swoją uwagę badacze- Beata Daniluk oraz Aneta Borkowska z Instytutu Psychologii na Uniwersytecie Marii Skłodowskiej-Curie w swojej pracy “Rozumienie humoru przez osoby starsze i jego poznawcze uwarunkowania”. Ich celem było uzyskanie odpowiedzi na uwarunkowanie zależności wieku na rozumienie żartów.
Główne hipotezy ich badań dotyczyły różnic w zakresie odbierania i rozumienia treści humorystycznych w różnych okresach starości oraz predyktorów ich zrozumienia przez osoby starsze. Założono, że osoby w okresie późnej starości będą gorzej interpretować i odbierać żarty, ponieważ wraz z wiekiem ta umiejętność się pogarsza.
Do badania wykorzystano dwie grupy osób: do 70 roku życia oraz od 71 roku i starsze. Pozwoliło to na porównanie wyników w okresie wczesnej i późnej starości, co było jednym z celów badania. Narzędziami badań były: wywiad kliniczny, MMSE, czyli Krótka Skala Oceny Stanu Umysłowego, która pozwala na diagnozę dysfunkcji poznawczych, takich jak problemy z uwagą czy pamięcią oraz RHLB-PL, Baterię Testów do Badania Funkcji Językowych i Komunikacyjnych Prawej Półkuli Mózgu w celu oceny funcjonowania poznawczego u osób z uszkodzeniem prawej półkuli. Wspomnianym na końcu, ale jednocześnie najistotniejszym był Test Humoru, polegający na dokończeniu krótkiej historii jednym z podanych trzech zakończeń. Korzystanie tych z narzędzi pozwoliło badaczom na szerszy pogląd na ukazany temat i trafne spostrzeżenia.
Jaki wynik uzyskali badacze?
Dość spodziewany, ponieważ tak jak przypuszczano starsza i młodsza grupa różniła się znacząco w odpowiedziach. W Teście Humoru 3 osoby ze starszej grupy wykonało test bezbłędnie, gdy w młodszej grupie było ich aż 20! Obie grupy częściej popełniały błędy, wypierając odpowiedzi neutralne, rzadziej absurdalne. Porównując kobiety oraz mężczyzn, różnica była znacząca w młodszej grupie, kobiety wykazały się większą wrażliwością na humor. Analiza pomiędzy wynikami grup wczesnej i późnej starości wydaje się wręcz miażdżąca, jednak wspomnijmy jeszcze o dalszych obserwacjach.
Badanie RHLB-PL, które skupia się na dysfunkcjach poznawczych związanych z językiem i komunikacją, również wykazało różnice między grupami wiekowymi. Znacznie gorzej wypadły osoby zaliczające się do grupy późnej starości, co jak zauważają badacze, daje możliwość podsumowania, że wraz z wiekiem pogarszają się funkcje związane z wykonywaniem zadań testowych oraz tworzenia humoru. Ten związek pozwala również na wnioskowanie, że prawa półkula ma wpływ właściwe rozumienie żartów. Osoby borykające się z jej uszkodzeniem charakteryzują się niemożnością w prawidłowym interpretowaniu i rozumieniu humoru (Syta, 2020; za: Brownell, 2000).
Czy rzeczywiście jest “aż tak źle”?
W ostatniej części badań “sprawdzano wartość ogólnego poziomu funkcjonowania poznawczego, wieku, wykształcenia, aktywności zawodowej, płci oraz stanu zdrowia dla poziomu zdolności tworzenia przekazu humorystycznego” (Daniluk, Borkowska, 2017, s. 522). Pozwoliły one wykazać, że istotnym czynnikiem prawidłowej interpretacji humoru są: ogólny poziom poznawczy oraz wykształcenie- im są one wyższe, tym lepsza jest rozumienie i interpretacja przekazu. Reszta zmiennych, takich jak na przykład wiek, nie miała istotnego znaczenia. Opierając się na poprzednich obserwacjach, jest to dość zaskakujący wynik. W celu jego logicznego wyjaśnienia badacze zauważają, że związek pomiędzy wiekiem a wynikami z Testu Humoru po wprowadzeniu danych z MMSE, polegającej na ocenie poznawczych problemów z uwagą i pamięcią, przestała być istotna. “Podsumowując, poziom ogólnego funkcjonowania poznawczego jest mediatorem w relacjach wieku ze zdolnością przetwarzania treści humorystycznych” (Daniluk, Borkowska, 2017, s. 524). Pośredniczy on w tym związku, od niego zależą wyniki rozumienia przekazu humorystycznego.
Różnorodność narzędzi wykorzystywanych przez badaczy i prawidłowy sposób powiązania ich ze sobą, sprawiły, że uzyskane wnioski pozwalają na szerszy pogląd na przekazane obserwacje, ponieważ okazuje się, że nie zawsze wyższemu wiekowi towarzyszą obniżone funkcje poznawcze. Nie istnieje w ten sposób prosta zależność między nimi, chociaż poprzednie próby mogły wskazywać na co innego.
Inna perspektywa…
Niejednorodność w zdolnościach poznawczych osób badanych pozwoliło na głębsze wnioskowanie nad słusznością postawionych hipotez. Przedstawione wyniki potwierdziły słuszność założenia o pogorszeniu się umiejętności rozumienia i odbierania treści humorystycznych wraz z wiekiem. Jednak biorąc pod uwagę właśnie wysokość funkcji poznawczych oraz wykształcenia, związku z wiekiem nie ma.
Na tej podstawie, mogę zaryzykować stwierdzenie, że osoby które są bardziej rozwinięte poznawczo niejako “hamują” przykre skutki starzenia się. Tak samo jest z wykształceniem wyższym- posiadana wiedza, umiejętności oraz inteligencja mogą mieć wpływ na właśnie tą “inteligencję” w rozumieniu, postrzeganiu i interpretacji treści humorystycznych. A te zdolności pomagają w regulacji emocji oraz lepszego samopoczucia. Ważne jest więc nieustanne rozwijanie siebie i poszerzanie swoich horyzontów, bo jak widać starość nie zawsze musi znaczyć “nie radość”!
Autorka: A.P.
Bibliografia:
Daniluk, B., Borkowska, A. (2019). Rozumienie humoru przez osoby starsze i jego poznawcze uwarunkowania. Roczniki Psychologiczne, 20(3), 513-528.
Syta, A. (2020). Dysfunkcje prawej półkuli mózgu a deficyty językowe i komunikacyjne. Logopedia, 48(1), 79-90.