Półpasiec – znane zagrożenie z nieznanymi konsekwencjami

Półpasiec to choroba wirusowa wywołana reaktywacją wirusa ospy wietrznej (Varicella zoster virus – VZV), który pozostaje uśpiony w zwojach nerwowych po przebyciu ospy wietrznej. Choroba zwykle objawia się bolesną wysypką, ale jej konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze, zwłaszcza u osób starszych i z obniżoną odpornością.

Od kilku lat obserwuje się, że półpasiec może zwiększać ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego — przede wszystkim zawałów serca i udarów mózgu. Prawdopodobną przyczyną jest nasilona odpowiedź zapalna organizmu i uszkodzenie naczyń krwionośnych. Nowe badania sugerują, że szczepienie przeciwko półpaścowi może zmniejszyć to ryzyko.

Nowe dane: szczepienie przeciw półpaścowi zmniejsza ryzyko zawału i udaru

Najnowsze duże analizy populacyjne z USA, Wielkiej Brytanii i Kanady objęły setki tysięcy pacjentów i wykazały, że osoby zaszczepione przeciw półpaścowi miały o 15–20% niższe ryzyko wystąpienia zawału serca lub udaru mózgu w kolejnych latach życia, w porównaniu z osobami niezaszczepionymi.

Efekt ochronny był widoczny szczególnie w grupach powyżej 60. roku życia, ale również młodsze osoby z chorobami współistniejącymi (np. cukrzycą czy nadciśnieniem) odnosiły korzyść. Co istotne, obniżenie ryzyka obserwowano niezależnie od klasycznych czynników sercowo-naczyniowych, co wskazuje na bezpośredni wpływ szczepienia.

Możliwe mechanizmy działania ochronnego szczepionki

Eksperci wskazują kilka prawdopodobnych mechanizmów, dzięki którym szczepienie przeciw półpaścowi może zmniejszać ryzyko zdarzeń sercowo-naczyniowych:

Redukcja reakcji zapalnej – szczepionka ogranicza ryzyko reaktywacji wirusa VZV, co zmniejsza przewlekłe zapalenie w naczyniach.
Ochrona śródbłonka – zmniejszenie uszkodzeń komórek wyściełających naczynia, co poprawia ich elastyczność i zapobiega tworzeniu blaszek miażdżycowych.
Stabilizacja układu immunologicznego – zmniejszenie wahań odporności i ryzyka nadmiernych reakcji autoimmunologicznych mogących uszkadzać naczynia.

Sytuacja w Polsce – czy szczepionka przeciw półpaścowi może wspierać profilaktykę kardiologiczną?

Półpasiec a choroby serca

W Polsce szczepionka przeciw półpaścowi (rekombinowana, Shingrix) jest dostępna od kilku lat, ale nie jest refundowana i kosztuje około 700–800 zł za dawkę (potrzebne są dwie dawki). Obecnie rekomendowana jest głównie dla osób powyżej 50. roku życia oraz dla osób z grup ryzyka (np. pacjentów onkologicznych lub po przeszczepach).

Dotychczas nie prowadzono w Polsce dużych badań dotyczących wpływu tej szczepionki na choroby układu krążenia, ale dane międzynarodowe wskazują, że takie projekty mogłyby być uzasadnione i przynieść znaczące korzyści zdrowotne.

Potencjalne korzyści dla Polski:

zmniejszenie liczby zawałów i udarów w populacji senioralnej,
obniżenie kosztów leczenia chorób sercowo-naczyniowych,
możliwość włączenia szczepionki do krajowych programów profilaktycznych dla osób wysokiego ryzyka.

Wyzwania i ograniczenia

Pomimo obiecujących danych, istnieją pewne bariery:

brak refundacji, co ogranicza dostępność szczepionki,
konieczność edukacji lekarzy i pacjentów o dodatkowych korzyściach szczepienia,
konieczność potwierdzenia danych w badaniach lokalnych (polska populacja, różne czynniki ryzyka, styl życia),
nadal niewielka świadomość społeczna na temat półpaśca i jego powikłań.

Co dalej? Nowa rola szczepień w profilaktyce chorób serca

Rosnąca liczba dowodów naukowych sugeruje, że szczepienia mogą mieć znaczenie nie tylko w zapobieganiu chorobom zakaźnym, ale również w ochronie przed chorobami cywilizacyjnymi, takimi jak choroby układu krążenia. Szczepionka przeciw półpaścowi może stać się elementem szeroko pojętej strategii kardiologicznej, zwłaszcza w starzejących się społeczeństwach.

Dla Polski byłaby to szansa na nowoczesne podejście do profilaktyki — łączące immunologię, kardiologię i zdrowie publiczne.

Szczepionka przeciw półpaścowi może oferować nieoczekiwane korzyści – nie tylko chroni przed bolesną chorobą wirusową, ale również może zmniejszać ryzyko zawału serca i udaru. Włączenie jej do szerszych strategii profilaktyki kardiologicznej mogłoby przynieść wymierne efekty zdrowotne i ekonomiczne.

To czas, by spojrzeć na szczepienia nie tylko jak na ochronę przed infekcjami, ale również jako narzędzie w walce z chorobami cywilizacyjnymi.

Bibliografia

Hippisley-Cox J. et al. Herpes zoster vaccination and the risk of cardiovascular events: population-based cohort study. BMJ. 2024.
Forbes H.J. et al. Risk of stroke and myocardial infarction after herpes zoster: a self-controlled case series study. PLOS Medicine. 2024.
Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Shingles (Herpes Zoster) Vaccination Recommendations. Updated 2024.
Nagel M.A., Gilden D. The relationship between herpes zoster and stroke. Neurology. 2023.
Public Health England. Shingles vaccination programme: evaluation report. 2024.

Przeczytaj również:

Szczepionka przeciw półpaścowi a choroby serca — nowe spojrzenie na profilaktykę