W ostatnich latach coraz więcej badań wskazuje na powiązanie między stanem zdrowia jamy ustnej a chorobami układu sercowo-naczyniowego, w tym udarem mózgu. Najnowsze badanie zespołu prof. Souvika Sena z University of South Carolina (2025) opublikowane w czasopiśmie Neurology dostarcza silnych dowodów epidemiologicznych potwierdzających tę zależność. Wyniki sugerują, że obecność zarówno próchnicy, jak i choroby dziąseł znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia udaru niedokrwiennego w porównaniu do osób z dobrą higieną jamy ustnej.

Związek zdrowia jamy ustnej z ryzykiem udaru mózgu

Badanie objęło 5 986 dorosłych uczestników (średni wiek: 63 lata), którzy na początku obserwacji nie mieli w wywiadzie udaru mózgu (Sen et al., 2025). Uczestników podzielono na trzy grupy na podstawie badania stomatologicznego:

osoby ze zdrową jamą ustną,
osoby z chorobą dziąseł (periodontitis),
osoby z chorobą dziąseł i próchnicą jednocześnie.

Badanie miało charakter prospektywny i trwało około 20 lat. W tym czasie rejestrowano przypadki udarów mózgu, wykorzystując dane medyczne oraz coroczne wywiady telefoniczne. Analizy statystyczne kontrolowały czynniki zakłócające, takie jak wiek, płeć, palenie tytoniu, wskaźnik masy ciała (BMI), nadciśnienie i cukrzyca.

Wyniki

W grupie osób ze zdrową jamą ustną udar wystąpił u 4 % uczestników, w grupie z samą chorobą dziąseł – u 7 %, natomiast w grupie z chorobą dziąseł i próchnicą – u 10 % (Sen i in., 2025). Po uwzględnieniu czynników ryzyka okazało się, że:

osoby z chorobą dziąseł miały 44 % wyższe ryzyko udaru,
osoby z chorobą dziąseł i próchnicą – aż 86 % wyższe ryzyko w porównaniu z grupą kontrolną.

Dodatkowo wykazano, że regularne wizyty u dentysty zmniejszają ryzyko wystąpienia choroby dziąseł o 29 %, a ryzyko współwystępowania choroby dziąseł i próchnicy – aż o 81 % (University of South Carolina, 2025).

Interpretacja wyników

Badanie to potwierdza hipotezę o silnym powiązaniu między zdrowiem jamy ustnej a chorobami układu sercowo-naczyniowego. Mechanizmy tego związku nie są jeszcze w pełni poznane, jednak badacze wskazują na kilka potencjalnych ścieżek biologicznych. Po pierwsze, przewlekły stan zapalny w obrębie dziąseł może prowadzić do ogólnoustrojowej reakcji zapalnej, która uszkadza śródbłonek naczyń krwionośnych i sprzyja miażdżycy (Tonetti, Van Dyke, 2013). Po drugie, bakterie obecne w płytce nazębnej, takie jak Porphyromonas gingivalis czy Aggregatibacter actinomycetemcomitans, mogą przedostawać się do krwiobiegu i wywoływać reakcje immunologiczne prowadzące do zakrzepicy (Han, Wang, 2013).

Znaczenie kliniczne i społeczne

Z perspektywy zdrowia publicznego wyniki te podkreślają konieczność traktowania higieny jamy ustnej jako integralnej części profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego. Regularne wizyty u stomatologa, profesjonalne usuwanie kamienia nazębnego i codzienna higiena (nitkowanie, szczotkowanie, stosowanie płynów antybakteryjnych) mogą stanowić realny czynnik redukujący ryzyko udaru.
Jak zauważa dr Sen, „utrzymanie zdrowych dziąseł i zębów to nie tylko kwestia estetyki – to również sposób na ochronę mózgu przed udarem” (Sen i in, 2025, s. 4).

Ograniczenia badania

Autorzy badania podkreślają, że obserwowany związek ma charakter korelacyjny, a nie przyczynowo-skutkowy. Stan zdrowia jamy ustnej oceniono tylko na początku badania, dlatego nie można wykluczyć, że jego zmiany w trakcie 20-letniej obserwacji wpłynęły na wyniki. Nie uwzględniono również wpływu diety, mikrobiomu jamy ustnej czy czynników genetycznych (American Academy of Neurology [AAN], 2025).

Wnioski

Nowe dane potwierdzają, że choroby jamy ustnej są nie tylko lokalnym problemem zdrowotnym, ale mogą mieć znaczenie systemowe, wpływając na ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Profilaktyka stomatologiczna powinna więc stanowić element szerokich programów zdrowia publicznego. Uświadamianie społeczeństwa, że „zdrowe dziąsła to zdrowe serce i mózg”, może stać się skutecznym narzędziem poprawy jakości życia i redukcji kosztów opieki zdrowotnej.