Choroba, która zmienia swoje oblicze
Przez dziesięciolecia rak jelita grubego postrzegany był jako choroba osób starszych. Programy profilaktyczne kierowano przede wszystkim do pacjentów po pięćdziesiątym roku życia, a lekarze rzadko podejrzewali nowotwór u trzydziesto- lub czterdziestolatków. Dziś sytuacja wygląda zupełnie inaczej. Coraz więcej specjalistów alarmuje, że rak jelita grubego staje się problemem ludzi młodych, aktywnych zawodowo i rodzinnie, którzy jeszcze kilka lat temu nie znaleźliby się nawet w grupie ryzyka.
Dane epidemiologiczne z wielu krajów wskazują na niepokojący trend. Liczba zachorowań na raka jelita grubego wśród osób poniżej pięćdziesiątego roku życia rośnie szybciej niż w starszych grupach wiekowych. Zjawisko to obserwowane jest zarówno w Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Australii, jak również w krajach europejskich.
Według analiz American Cancer Society osoby urodzone po 1990 roku mają nawet dwukrotnie większe ryzyko zachorowania na raka okrężnicy i nawet czterokrotnie większe ryzyko zachorowania na raka odbytnicy w porównaniu z pokoleniem swoich dziadków.
W Polsce rak jelita grubego pozostaje jednym z najczęściej diagnozowanych nowotworów złośliwych. Każdego roku rozpoznaje się około 20 tysięcy nowych przypadków. Coraz częściej są to jednak osoby w wieku 35, 40 czy 45 lat.
Cichy przeciwnik młodych dorosłych
Największym problemem pozostaje fakt, że młodzi pacjenci oraz lekarze nie zawsze biorą pod uwagę możliwość wystąpienia nowotworu. Krew w stolcu tłumaczona jest hemoroidami, bóle brzucha stresem lub zespołem jelita drażliwego, a osłabienie nadmiarem obowiązków.
Tymczasem nowotwór rozwija się często przez wiele lat. Początkowe objawy są niespecyficzne i mogą przypominać zwykłe zaburzenia trawienne. Zmiana rytmu wypróżnień, okresowe bóle brzucha, uczucie niepełnego wypróżnienia czy niedokrwistość bywają bagatelizowane zarówno przez pacjentów, jak i lekarzy.
Efekt jest taki, że osoby młodsze znacznie częściej otrzymują diagnozę dopiero w zaawansowanym stadium choroby.
Badania publikowane w „Journal of Clinical Oncology” wskazują, że pacjenci poniżej pięćdziesiątego roku życia częściej trafiają do onkologa z chorobą w stadium III lub IV, kiedy leczenie jest bardziej skomplikowane.
Dlaczego chorują coraz młodsi?
Naukowcy nie wskazują jednej przyczyny. Coraz więcej badań sugeruje jednak, że mamy do czynienia z efektem wielu nakładających się czynników charakterystycznych dla współczesnego stylu życia.
W ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat radykalnie zmieniła się dieta, aktywność fizyczna, sposób pracy i codzienne funkcjonowanie społeczeństw. Coraz więcej osób prowadzi siedzący tryb życia, spożywa wysoko przetworzoną żywność i zmaga się z nadmierną masą ciała.
Eksperci coraz częściej określają raka jelita grubego mianem choroby cywilizacyjnej.
Epidemia otyłości a ryzyko nowotworów
Otyłość należy obecnie do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju wielu nowotworów, w tym raka jelita grubego.
Tkanka tłuszczowa nie pełni wyłącznie funkcji magazynu energii. Wydziela substancje prozapalne, wpływa na gospodarkę hormonalną oraz może prowadzić do przewlekłego stanu zapalnego organizmu.
Badania opublikowane w „JAMA Oncology” wykazały, że kobiety z nadwagą mają nawet dwukrotnie wyższe ryzyko zachorowania na raka jelita grubego przed pięćdziesiątym rokiem życia.
Również otyłość brzuszna, związana z odkładaniem tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej, uznawana jest za istotny czynnik ryzyka.
Zachodnia dieta pod lupą naukowców
Coraz więcej uwagi poświęca się sposobowi odżywiania. Dieta bogata w czerwone mięso, produkty wysoko przetworzone, słodzone napoje i żywność typu fast food coraz częściej pojawia się w publikacjach dotyczących raka jelita grubego.
Jednocześnie wiele osób spożywa zbyt mało błonnika, warzyw i produktów pełnoziarnistych.
Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem zakwalifikowała przetworzone mięso do grupy czynników rakotwórczych dla człowieka. Regularne spożywanie dużych ilości produktów mięsnych może zwiększać ryzyko rozwoju nowotworu jelita.
Niepokój naukowców budzi również rosnące spożycie żywności ultraprzetworzonej. Badania wskazują, że produkty tego typu mogą wpływać na stan zapalny organizmu oraz skład mikrobioty jelitowej.
Mikrobiota jelitowa – drugi mózg organizmu
Jeszcze kilkanaście lat temu bakterie jelitowe były dla medycyny zagadką. Dziś wiadomo, że mikrobiota odgrywa ogromną rolę w regulacji odporności, metabolizmu i procesów zapalnych.
Naukowcy coraz częściej podejrzewają, że zmiany zachodzące w składzie bakterii jelitowych mogą mieć związek z rozwojem raka jelita grubego.
Niektóre szczepy bakterii mogą uszkadzać komórki nabłonka, pobudzać przewlekły stan zapalny i sprzyjać procesom nowotworowym.
Wpływ na mikrobiotę mają między innymi:
- dieta,
- antybiotyki,
- stres,
- brak aktywności fizycznej,
- zaburzenia snu.
Badania prowadzone obecnie na całym świecie próbują odpowiedzieć na pytanie, czy zaburzenia mikrobioty mogą być jednym z powodów rosnącej liczby zachorowań u młodych osób.
Antybiotyki i ich długoterminowy wpływ
Niektórzy badacze zwracają uwagę na coraz częstsze stosowanie antybiotyków, szczególnie we wczesnym dzieciństwie.
Antybiotyki mogą znacząco zmieniać skład bakterii jelitowych. Choć są niezbędnym narzędziem współczesnej medycyny, ich nadmierne stosowanie może wpływać na funkcjonowanie przewodu pokarmowego.
Niektóre analizy sugerują, że wielokrotna antybiotykoterapia może być związana ze zwiększonym ryzykiem rozwoju raka jelita grubego, choć mechanizmy tego zjawiska nadal są przedmiotem badań.
Genetyka nadal ma znaczenie
Choć większość przypadków raka jelita grubego nie ma charakteru dziedzicznego, około 10–15 procent zachorowań może być związanych z predyspozycjami genetycznymi.
Jednym z najważniejszych zespołów genetycznych jest zespół Lyncha, który znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów przewodu pokarmowego.
Osoby, u których w rodzinie występowały przypadki raka jelita grubego, szczególnie w młodym wieku, powinny pozostawać pod stałą kontrolą lekarską i wykonywać badania profilaktyczne wcześniej niż populacja ogólna.
Siedzący tryb życia
Współczesny człowiek spędza coraz więcej czasu w pozycji siedzącej. Praca przy komputerze, podróże samochodem i ograniczona aktywność fizyczna wpływają na cały organizm.
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca co najmniej 150 minut umiarkowanej aktywności fizycznej tygodniowo.
Regularny ruch zmniejsza ryzyko wielu nowotworów, poprawia metabolizm i pomaga utrzymać prawidłową masę ciała.
Objawy, których nie wolno ignorować
Rak jelita grubego może przez długi czas rozwijać się bezobjawowo. Kiedy pojawiają się pierwsze symptomy, często są one bagatelizowane.
Do objawów alarmowych należą:
- krew w stolcu,
- przewlekłe bóle brzucha,
- zmiana rytmu wypróżnień,
- niedokrwistość,
- niezamierzona utrata masy ciała,
- przewlekłe zmęczenie,
- uczucie niepełnego wypróżnienia.
Utrzymywanie się takich objawów przez kilka tygodni wymaga konsultacji lekarskiej.
Kolonoskopia nadal pozostaje złotym standardem
Kolonoskopia jest obecnie najskuteczniejszym badaniem pozwalającym wykryć raka jelita grubego oraz zmiany przednowotworowe.
Badanie umożliwia nie tylko ocenę błony śluzowej jelita, ale również usunięcie polipów, które mogą w przyszłości przekształcić się w nowotwór.
W Stanach Zjednoczonych wiek rozpoczęcia badań przesiewowych obniżono już do 45 lat. Coraz więcej ekspertów uważa, że podobne rozwiązania mogą być potrzebne również w Europie.
Medycyna przyszłości
Nowoczesna diagnostyka rozwija się niezwykle dynamicznie. Coraz więcej mówi się o testach genetycznych, analizie mikrobioty, badaniach krwi wykrywających DNA nowotworowe czy wykorzystaniu sztucznej inteligencji.
Choć technologie te są nadal rozwijane, eksperci podkreślają, że największe znaczenie nadal ma świadomość pacjentów oraz szybka diagnostyka.
Profilaktyka zaczyna się codziennie
Nie istnieje jedna metoda, która całkowicie chroni przed rakiem jelita grubego. Można jednak znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania.
Zdrowa dieta, aktywność fizyczna, utrzymywanie prawidłowej masy ciała, ograniczenie alkoholu i rezygnacja z palenia tytoniu należą do najważniejszych elementów profilaktyki.
Rak jelita grubego przestaje być chorobą seniorów. Coraz częściej dotyka ludzi młodych, aktywnych i znajdujących się w okresie największej aktywności zawodowej oraz rodzinnej.
To właśnie dlatego świadomość objawów, regularne badania i szybka diagnostyka stają się dziś jednym z najważniejszych wyzwań współczesnej medycyny.
Bibliografia
- American Cancer Society – Colorectal Cancer Facts & Figures
- World Health Organization
- European Society for Medical Oncology (ESMO)
- National Cancer Institute
- Journal of Clinical Oncology
- International Agency for Research on Cancer (IARC)
- Krajowy Rejestr Nowotworów
- European Cancer Information System
CZYTAJ TAKŻE: